Auteur: Willem Wijnen, Teammanager en Adviseur

Sturen op schaarste: waarom energie ook een bestuurlijke opgave is

Vraag tien willekeurige mensen wat verduurzaming betekent en je krijgt tien verschillende antwoorden. Dat zegt alles. Verduurzaming is geen afgebakend thema, maar een brede maatschappelijke opgave die raakt aan energie, economie, ruimte, mobiliteit en leefbaarheid.

Juist die breedte maakt het voor bestuurders complex. Het is verleidelijk om verduurzaming en in het bijzonder netcongestie, te zien als een technisch vraagstuk. Een opgave voor de netbeheerder, voor het Rijk. Die moet het netwerk verzwaren, dan kunnen we weer door.

Maar die werkelijkheid bestaat niet meer!

Wegkijken is geen optie meer

De druk op het elektriciteitsnet raakt gemeenten gisteren, vandaag en morgen. Nieuwe woonwijken lopen vertraging op. Bedrijven kunnen niet uitbreiden. Initiatieven stranden nog vóór de eerste schets op papier staat. Dit is geen toekomstscenario. Dit is het hier en nu.

En daarmee raakt het direct de kerntaken van het gemeentebestuur:

• Bouwen aan voldoende woningen;
• Ruimte bieden aan ondernemerschap;
• Werken aan een vitale economie;
• Zorgen voor een leefbare toekomst voor inwoners.

Wegkijken of afwachten is geen optie meer. Want niets doen betekent stilstand. En er is niets duurzaam aan stilstand.

Bewustzijn als sleutel tot verandering

We blijven doen wat we altijd deden. Tot het niet meer werkt. En precies daar zitten we nu in het energiesysteem.

Vorig jaar introduceerden wij het begrip netbewust handelen. Niet als een technische oplossing, maar als een andere manier van kijken binnen gemeenten. Want uiteindelijk ligt de sleutel tot verandering niet alleen in regelgeving of techniek, maar in bewustzijn.

Interessant genoeg sluit dit aan bij inzichten uit de gedragswetenschap. Vanuit de gedragswetenschap weten we dat het merendeel van menselijk handelen gestuurd wordt door automatische patronen en routines. We doen wat we gewend zijn, zolang daar geen directe aanleiding is om van af te wijken. Pas op het moment dat iets wringt, wanneer vanzelfsprekendheden verdwijnen, ontstaat ruimte voor bewustwording en daarmee voor ander gedrag.

Precies dat is wat er nu gebeurt in ons energiesysteem.

Waar energie jarenlang altijd beschikbaar was, dwingt de huidige én toekomstige realiteit van netcongestie en schaarste ons om opnieuw te kijken naar ons handelen. Niet alleen als individu, maar ook als organisatie, project of gebiedsontwikkeling. Het moment waarop een aansluiting niet geleverd wordt, of een project vastloopt op capaciteit, is vaak het kantelpunt waarop bewustzijn ontstaat.

Netbewust handelen betekent dat je anders gaat kijken: wat doet mijn ontwikkeling, mijn project of mijn energiegebruik met het netwerk, en andersom? Niet alleen vandaag, maar ook morgen en volgende week. Het vraagt om het loslaten van puur individuele optimalisatie en het omarmen van samenhang.

Een nieuwbouwproject, een uitbreiding van een bedrijf of de verduurzaming van vastgoed heeft altijd impact op het netwerk. De vraag is niet óf, maar hoe. En juist dat besef, dat jouw keuzes onderdeel zijn van een groter systeem, vormt de basis voor betere, toekomstbestendige beslissingen.

Bewustzijn leidt tot andere keuzes. En andere keuzes leiden tot een andere belasting van het systeem. Daarmee is netbewust handelen geen abstract begrip, maar een concrete stap richting een energiesysteem dat wél werkt binnen de grenzen van vandaag én morgen.

Van verduurzaming naar Netbewust Handelen

Bij bind noemen we dit Netbewust Handelen. Netbewust Handelen betekent dat je als gemeente:

• energie en netcapaciteit meeneemt in élke ruimtelijke en economische afweging;
• niet achteraf reageert op beperkingen, maar vooraf stuurt op mogelijkheden;
• integraal kijkt naar opgaven als woningbouw, economie, warmte en mobiliteit.

Het vraagt om een andere manier van denken. Niet: wat kan het net aan?
Maar: hoe richten we onze gemeente zo in dat we binnen de grenzen van het net kunnen blijven én blijven ontwikkelen?

De reflex die ons tegenhoudt

In gesprekken met gemeenten horen we vaak: “Onze ondernemers zijn druk met ondernemen, die zitten niet te wachten op verduurzaming.”

Begrijpelijk, maar ook een gemiste kans. Vraag een ondernemer naar de toekomst van zijn bedrijf, over vijf of tien jaar, en je hoort een ander verhaal. Over groei, continuïteit, goed werkgeverschap en relevant blijven in een veranderende markt. Dat is precies waar verduurzaming en energie onderdeel van zijn. Niet als ‘last’, maar als randvoorwaarde voor vitaliteit.

Het echte vraagstuk: van binnen naar buiten sturen

De grootste uitdaging voor gemeenten ligt vaak niet buiten, maar binnen het gemeentehuis zelf. De klassieke sectorale indeling, economie, energie, mobiliteit en ruimte, sluit steeds minder aan op de werkelijkheid. Opgaven lopen door elkaar heen, verantwoordelijkheden raken versnipperd en besluitvorming vertraagt. Het gevolg is dat programma’s stagneren, kansen blijven liggen en organisaties aan wendbaarheid verliezen, terwijl de buitenwereld juist in hoog tempo verandert.

De transities buiten het gemeentehuis vragen daarom om een transitie daarbinnen. Dat vraagt om bestuurlijke regie én lef. Netbewust Handelen betekent sturen op integraliteit, keuzes durven maken in schaarste en werken vanuit samenhang in plaats van losse projecten. Het vraagt ook om een fundamenteel ander perspectief: energie is niet langer een randvoorwaarde, maar een sturend principe in ruimtelijke en economische ontwikkeling.

De goede boodschap is dat gemeenten hierin wel degelijk invloed hebben. Door vroegtijdig integraal te sturen, samenwerking tussen domeinen te organiseren en duidelijke richting te geven aan inwoners en ondernemers, kan schaarste worden omgezet in richting. Niet alles kan meer zoals voorheen, maar er kan nog steeds heel veel, mits het slim wordt georganiseerd.

Ook aan de slag met Netbewust Handelen?

Netbewust Handelen is geen extra opgave. Het is een andere manier van kijken naar de opgaven die er al liggen. Voor bestuurders betekent dit: niet wachten tot het netwerk het oplost, maar zelf sturen op wat wél kan.

Want de toekomst van je gemeente wordt vandaag bepaald. En die toekomst is onlosmakelijk verbonden met energie!

Wil je als gemeente niet langer reageren op netcongestie, maar gericht sturen op wat wél kan? Wij ondersteunen je om energie, ruimte en economie integraal te verbinden.