Wat is circulaire economie?

Om te begrijpen wat de circulaire economie inhoudt, is het goed om eerst naar het begrip circulariteit te kijken. Circulariteit draait om het behouden van waarde: grondstoffen, producten en materialen zo lang mogelijk in gebruik houden. Het uiteindelijke doel is toekomstzekerheid, zowel economisch als ecologisch.

De circulaire economie vertaalt deze principes naar een economisch systeem waarin grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk worden gebruikt en hun waarde behouden. Voor bedrijven betekent dit: circulair ondernemen.

Dat vraagt om een andere manier van denken. Het traditionele, lineaire economische model – gebaseerd op winnen, produceren, gebruiken en weggooien – maakt plaats voor een meer cyclisch model waarin behouden, hergebruiken en vernieuwen centraal staan.

Recycling is waarschijnlijk de bekendste vorm van circulariteit. Toch staat recycling relatief laag op de ladder van circulaire strategieën, omdat hierbij een groot deel van de waarde verloren gaat. Door strategieën zoals hergebruik (reuse), reparatie (repair) en renovatie (refurbish) toe te passen, behouden producten meer waarde.

Kort door de bocht: jouw lege bierflesje wordt hergebruikt. Na inname wordt het schoongemaakt en opnieuw gevuld, klaar voor een volgende ronde. Een pindakaaspotje volgt een ander proces: dat wordt gerecycled. Het potje wordt ingezameld, vermalen en omgezet in schoon glas, waarna het weer omgesmolten kan worden in een pindakaaspotje (of in iets anders). Het potje raakt zijn oorspronkelijke doel kwijt en verliest daarom waarde. Bij hergebruik wordt het oorspronkelijke doel en dus de waarde voor het grootste deel behouden.

De transitie naar een circulaire economie raakt veel verschillende aspecten van hoe organisaties werken, zoals:

• het ontwikkelen van nieuwe circulaire businessmodellen
• het ontwerpen van producten voor hergebruik
• slimmer gebruik van materialen
• het verlengen van de levensduur van producten
• samenwerking binnen en tussen ketens

Voor veel organisaties betekent dit dat zij opnieuw moeten kijken naar hun strategie, processen en samenwerkingen.

Waarom de circulaire economie steeds belangrijker wordt

De circulaire economie krijgt steeds meer aandacht. Daar zijn meerdere redenen voor.

1. Beschikbaarheid van grondstoffen

Veel kritische grondstoffen worden schaarser. Tegelijkertijd is Nederland, en Europa in bredere zin, sterk afhankelijk van grondstoffen uit andere delen van de wereld. Geopolitieke ontwikkelingen hebben daardoor grote invloed op de beschikbaarheid en prijs van materialen.

Door grondstoffen efficiënter te gebruiken en langer in de keten te houden, kunnen organisaties hun afhankelijkheid van nieuwe grondstoffen verkleinen.

2. Wet- en regelgeving

Overheden stellen steeds duidelijkere doelen op het gebied van circulariteit. Zo heeft de Nederlandse overheid de ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Hoewel dat nog ver weg lijkt, zorgen de tussendoelen voor 2030 en 2035 ervoor dat organisaties nu al stappen moeten zetten. Deze ambitie is onder andere ingegeven door de noodzaak om schaarse grondstoffen te behouden, de afhankelijkheid van primaire grondstoffen te verminderen en de impact van productie en consumptie op klimaat en milieu te beperken.

3. Toenemende maatschappelijke verwachtingen

Van bedrijven en organisaties wordt steeds meer verwacht dat zij verantwoordelijkheid nemen voor hun impact op mens en milieu. Circulariteit speelt daarin een steeds grotere rol.

4. Economische kansen

Naast uitdagingen biedt de circulaire economie ook nieuwe kansen. Nieuwe businessmodellen, zoals product-as-a-service, maken het mogelijk om waarde te creëren op een andere manier dan in de traditionele lineaire ketens.

Wat betekent dit voor mij?

Voor bedrijven en (overheids)organisaties betekent de transitie naar een circulaire economie dat je opnieuw kijkt naar hoe waarde wordt gecreëerd. Niet alleen het eindproduct is van belang, maar ook de hele keten erachter: van grondstofgebruik en ontwerp tot gebruik, hergebruik en verwerking.

Voor bedrijven kan dit bijvoorbeeld betekenen dat producten anders worden ontworpen, dat nieuwe circulaire businessmodellen worden ontwikkeld of dat er nauwer wordt samengewerkt met partners in de keten.

Voor overheden ligt de nadruk vaak op het creëren van de juiste randvoorwaarden. Denk bijvoorbeeld aan circulair inkoopbeleid, regionale samenwerking of het stimuleren van circulaire initiatieven binnen bedrijven en maatschappelijke organisaties.

De circulaire economie vraagt daarmee niet alleen om technische oplossingen, maar vooral om strategische keuzes en samenwerking.

Circulair ondernemen: waar begin je als bedrijf of (overheids)organisatie?

De stap naar circulair ondernemen kan groot en complex lijken. In de praktijk begint het vaak met een aantal relatief eenvoudige stappen.

1. Formuleer een duidelijk doel

Waarom wil jouw organisatie met circulariteit aan de slag? Wat wil je ermee bereiken? Denk bijvoorbeeld aan leveringszekerheid, kostenbesparing, innovatie of het verminderen van milieubelasting.

2. Bepaal waar de prioriteit ligt

Circulariteit kan veel verschillende vormen aannemen. Bepaal daarom waar voor jouw organisatie de grootste kansen liggen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om het efficiënter gebruik van grondstoffen, het ontwikkelen van nieuwe businessmodellen of het versterken van ketensamenwerking.

3. Stel de vraag: is het echt nodig?

Een belangrijke pijler binnen circulariteit is rethink: opnieuw nadenken over wat je doet. Is een product of activiteit daadwerkelijk nodig? En als dat zo is, hoe kan het zo worden ontworpen dat het langer meegaat, eenvoudig te repareren is en efficiënt gebruikmaakt van grondstoffen?

4. Analyseer de keten

Kijk naar de volledige keten van een product. Welke stappen zijn nodig om het product te produceren? Welke grondstoffen worden gebruikt? Wat komt er vrij? Door deze stromen inzichtelijk te maken ontstaan vaak nieuwe mogelijkheden voor hergebruik of samenwerking.

5. Werk samen

Circulariteit stopt niet bij de grenzen van een organisatie. Door samen te werken met partners in de keten – van leveranciers tot afnemers – kunnen nieuwe oplossingen ontstaan die voor alle partijen waarde toevoegen.

6. Begin met een pilot

Start met een kleinschalig project om te verkennen wat werkt en waar nog ontwikkeling nodig is. Succesvolle initiatieven kunnen daarna verder worden opgeschaald binnen de organisatie.

Van ambitie naar circulaire transitie
De overgang naar een circulaire economie vraagt om een andere manier van denken over waarde, grondstoffen en samenwerking. Dat kan complex zijn, maar biedt ook kansen om slimmer met materialen om te gaan en nieuwe economische waarde te creëren.

bind ondersteunt overheden én bedrijven bij het vormgeven van deze transitie. Dat doen we door circulaire ambities te vertalen naar concrete en uitvoerbare strategieën en door samenwerking binnen organisaties en in ketens vorm te geven.

Circulariteit gaat daarbij verder dan recycling alleen. Het draait om het behouden van waarde, het optimaal benutten van grondstoffen en het minimaliseren van afval.

Concreet ondersteunen wij:

• Overheden bij het opstellen van circulair beleid en de vertaling daarvan naar een uitvoerbaar programma of uitvoeringsplan. Dit zorgt voor het verankeren van circulariteit binnen alle werkvelden.
• Bedrijven bij het formuleren van circulaire doelstellingen en KPI’s, zoals het verminderen van het gebruik van primaire grondstoffen en het verhogen van het aandeel gerecyclede materialen. Daarnaast brengen we bestaande circulaire activiteiten en materiaalstromen in kaart en identificeren we kansen voor nieuwe circulaire strategieën. Daarbij stimuleren we samenwerking, zowel binnen de organisatie als met partners in de keten.

Benieuwd waar de kansen liggen voor jouw organisatie of regio op het gebied van circulariteit? Of wil je sparren over circulaire strategie, beleid of circulair ondernemerschap? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.