Van warmteprogramma naar uitvoering: hoe maak je jouw buurt aardgasvrij?

Veel gemeenten zijn bezig met het opstellen of afronden van een warmteprogramma. Daarin bepalen zij per buurt welke warmteoplossing de voorkeur heeft en welke gebieden de komende jaren aan de beurt zijn. Maar met het vaststellen van een warmteprogramma zijn we er nog niet. Want hoe zorg je ervoor dat woningen en andere gebouwen daadwerkelijk aardgasvrij worden?

Dat is misschien wel de grootste uitdaging van de warmtetransitie. Een warmteoplossing bepalen is één ding, maar deze realiseren vraagt om samenwerking met inwoners, gebouweigenaren en andere betrokken partijen. In een uitvoeringsplan warmtetransitie breng je de benodigde maatregelen, afspraken en verantwoordelijkheden samen. Daarmee maak je concreet wat er nodig is om in een buurt aan de slag te gaan.

Van voorkeursoplossing naar concrete aanpak

In het warmteprogramma wordt op buurtniveau bepaald welke warmteoplossing de voorkeur heeft. Denk aan individuele warmtepompen of een collectief warmtenet. Daarmee is de richting duidelijk, maar nog niet hoe die oplossing daadwerkelijk gerealiseerd kan worden.

Een buurt bestaat immers niet uit allemaal dezelfde gebouwen. Appartementencomplexen, rijwoningen, vrijstaande woningen en maatschappelijke gebouwen staan naast elkaar. Sommige panden zijn al goed geïsoleerd, terwijl andere nog flinke aanpassingen nodig hebben. Ook de mogelijkheden voor een warmteoplossing kunnen binnen een buurt verschillen.

In een uitvoeringsplan zoom je daarom verder in. Is de voorkeursoplossing uit het warmteprogramma voor alle gebouwen geschikt? Welke aanpassingen zijn nodig? En waar zijn andere oplossingen het onderzoeken waard?

Een voorbeeld: stel dat in het warmteprogramma individuele warmtepompen als voorkeursoplossing zijn aangewezen. Voor het grootste deel van de buurt is dat een logische keuze. Maar in dezelfde buurt bezit een woningcorporatie meerdere naast elkaar gelegen woonblokken. Voor deze woningen kan een kleinschalig collectief warmtenet mogelijk aantrekkelijker zijn. In het uitvoeringsplan wordt onderzocht of zo’n oplossing technisch en financieel haalbaar is en of de betrokken partijen deze willen realiseren.

Het uitvoeringsplan vertaalt de voorkeursrichting naar concrete keuzes. Welke stappen zijn nodig, wie is waarvoor verantwoordelijk en welke middelen, capaciteit en besluiten vraagt dat? Ook de beschikbare netcapaciteit en de planning van andere werkzaamheden in de buurt moeten daarin een plek krijgen. Zo ontstaat een aanpak die aansluit bij wat er in de praktijk mogelijk is.

De gemeente heeft de regie, maar kan het niet alleen

De gemeente bezit maar een klein deel van de gebouwen binnen haar grenzen. De woningen en andere gebouwen die aardgasvrij moeten worden, zijn grotendeels eigendom van inwoners, woningcorporaties, ondernemers en andere vastgoedeigenaren.

De gemeente kan dus richting geven, maar heeft voor de uitvoering andere partijen nodig. Een uitvoeringsplan is daarom ook een gezamenlijke aanpak. Welke plannen hebben gebouweigenaren zelf? Wat hebben zij nodig om de overstap te maken? Welke belemmeringen ervaren zij en welke mogelijkheden zien zij? En hoe sluiten hun plannen aan op die van de netbeheerder en eventuele warmtepartijen?

Ook de rol van de gemeente kan per buurt verschillen. In een buurt met relatief nieuwe, goed geïsoleerde woningen kunnen inwoners mogelijk grotendeels zelfstandig overstappen op een individuele warmtepomp, bijvoorbeeld wanneer hun cv-ketel aan vervanging toe is. De gemeente kan zich dan vooral richten op informeren en stimuleren, met aandacht voor de mogelijkheden op het elektriciteitsnet.

In een buurt met oudere, moeilijk te isoleren woningen en veel energiearmoede is vaak meer ondersteuning nodig. Denk aan hulp bij het vinden van subsidies en financiering, collectieve inkoopacties of persoonlijke begeleiding bij woningverbetering.

Bij een collectief warmtenet is de uitdaging weer anders. Daar is het belangrijk dat voldoende gebouweigenaren op het juiste moment willen aansluiten. De bereidheid om mee te doen, de betaalbaarheid en de afstemming tussen partijen zijn dan bepalend voor de haalbaarheid.

Het uitvoeringsplan moet daarom antwoord geven op twee vragen: welke maatregelen zijn nodig en hoe zorgen de gemeente en betrokken partijen ervoor dat deze worden uitgevoerd?

Hoe kom je tot een uitvoeringsplan warmtetransitie?

Er bestaat geen standaardaanpak die voor iedere buurt werkt. Welke stappen nodig zijn en in welke volgorde, hangt af van de kenmerken van de buurt, de beoogde warmteoplossing en de betrokken partijen.

Beginnen bij de techniek

Een mogelijke aanpak is om te beginnen met een verdiepende data-analyse. Daarmee breng je de verschillen binnen de buurt, de technische mogelijkheden en de financiële gevolgen in beeld. Deze inzichten vormen vervolgens de basis voor gesprekken met inwoners, ondernemers en andere betrokken partijen.

Deze aanpak kan bijvoorbeeld passend zijn wanneer nog onvoldoende duidelijk is welke warmteoplossingen binnen een buurt haalbaar zijn. Ook de gevolgen voor het elektriciteitsnet en de benodigde aanpassingen aan gebouwen verdienen daarbij aandacht.

Beginnen bij de mensen

Het kan ook andersom. Misschien is er al een actieve energiecoöperatie, hebben inwoners ideeën voor een collectieve warmtevoorziening of heeft een woningcorporatie concrete plannen voor haar bezit.

In dat geval kan het waardevol zijn om bij die initiatieven te beginnen en samen te onderzoeken welke oplossingen haalbaar en wenselijk zijn. Misschien blijkt een collectieve warmtevoorziening, die in het warmteprogramma nog niet de voorkeur had, door een gezamenlijk initiatief toch het onderzoeken waard.

Welke ingang je ook kiest: technische en financiële analyses en gesprekken met betrokkenen moeten elkaar gedurende het proces blijven voeden.

De juiste aanpak past bij de buurt

Ook de manier van samenwerken kan verschillen. Soms neemt de gemeente het voortouw bij het opstellen van het uitvoeringsplan en betrekt zij partijen op gerichte momenten. In andere buurten ligt een intensief gezamenlijk ontwikkelproces met inwoners, woningcorporaties en andere betrokkenen meer voor de hand.

De kunst is om vooraf te bepalen wat een buurt nodig heeft en wie daarbij aan tafel moeten zitten. Door bestaande initiatieven, belangen en behoeften vroeg in beeld te brengen, ontstaat een plan dat aansluit bij de mensen en organisaties die ermee aan de slag gaan.

Uiteindelijk brengt het uitvoeringsplan alle onderdelen samen: de warmteoplossingen, maatregelen, verantwoordelijkheden, planning en benodigde middelen. Met duidelijke afspraken over de eerste stappen, de besluitvorming en het volgen van de voortgang.

Van plannen maken naar samen uitvoeren

De stap van warmteprogramma naar uitvoering vraagt om technische kennis, inzicht in financiële haalbaarheid en kennis van gemeentelijke besluitvorming. En om het vermogen om partijen met verschillende belangen bij elkaar te brengen en tot afspraken te komen.

Bij bind combineren we deze kennis en ervaring. We ondersteunen gemeenten bij het opstellen van warmteprogramma’s en kennen de beleidsmatige en technische afwegingen die daaraan ten grondslag liggen. Die kennis verbinden we aan onze ervaring met energieadvies, participatie, procesbegeleiding en de inrichting van de openbare ruimte.

We helpen gemeenten om de volgende stap concreet te maken. Welke onderzoeken zijn nog nodig? Welke partijen moeten aan tafel? Wat kunnen gebouweigenaren zelf doen en waar is ondersteuning nodig? En hoe stem je de aanpak af op netcapaciteit, investeringsmomenten en geplande werkzaamheden in de buurt?

Van verdiepende analyses en het organiseren van participatie tot het uitwerken van maatregelen, verantwoordelijkheden en planning: we brengen de onderdelen samen in een uitvoeringsplan waarmee gemeente en betrokken partijen aan de slag kunnen. Daarbij vertalen we technische mogelijkheden naar begrijpelijke keuzes voor inwoners en bestuurders en maken we duidelijk welke stappen als eerste nodig zijn.

Heeft jouw gemeente een Warmteprogramma opgesteld en wil je de volgende stap zetten? Of vraag je je af waar je moet beginnen met een uitvoeringsplan warmtetransitie? We denken graag met je mee over een aanpak die past bij jouw gemeente en de buurten waar je aan de slag wilt.