Energie hoort aan de voorkant van ruimtelijke ontwikkeling

Door Willem Wijnen, Manager Advies bij bind

We willen woningen bouwen. Bedrijven willen uitbreiden en verduurzamen. We willen elektrisch rijden, wijken aardgasvrij maken en tegelijkertijd onze steden en dorpen leefbaar en toekomstbestendig houden. Stuk voor stuk logische ambities. Maar ze doen allemaal een beroep op dezelfde schaarse ruimte, infrastructuur en energie.

En precies daar knelt het.

De afgelopen jaren hebben we energie vooral behandeld als een randvoorwaarde. We maakten een plan voor een woonwijk, bedrijventerrein of gebiedsontwikkeling en ergens in het proces kwam de vraag: hoe gaan we dit van energie voorzien? Die volgorde kunnen we ons niet meer permitteren.

Niet alles kan overal én tegelijkertijd

Netcongestie maakt dat pijnlijk zichtbaar. Maar wat mij betreft is het onderliggende vraagstuk veel groter dan een vol elektriciteitsnet. We krijgen steeds vaker te maken met schaarste. Schaarste aan ruimte, capaciteit, mensen en infrastructuur. Tegelijkertijd zijn onze ambities niet kleiner geworden.

Dat vraagt om keuzes. Welke ontwikkeling krijgt wanneer ruimte? Waar bouwen we woningen? Waar kunnen bedrijven nog groeien? Welke energie-infrastructuur is daarvoor nodig? En hoe zorgen we dat al die keuzes niet afzonderlijk worden gemaakt, maar elkaar juist versterken?

Dat zijn allang geen vragen meer die alleen bij een energieadviseur of netbeheerder thuishoren. Ze horen thuis aan de voorkant van ruimtelijke ontwikkeling en bestuurlijke besluitvorming.

Energie moet eerder aan tafel

Ik zie in onze projecten dat daar nog een wereld te winnen is.

Economie werkt aan bedrijventerreinen. Wonen aan woningbouw. Mobiliteit aan bereikbaarheid. Duurzaamheid aan de energietransitie. En de mensen van de openbare ruimte moeten vervolgens zorgen dat alles boven én onder de grond een plek krijgt.

Allemaal vanuit hun eigen expertise met goede bedoelingen. Maar de werkelijkheid houdt zich niet aan de grenzen van onze afdelingen en vakgebieden. Juist daarom moeten we eerder met elkaar aan tafel.

Niet pas wanneer een ontwikkeling vastloopt omdat er onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar is. Of wanneer in een definitief ontwerp blijkt dat de benodigde energie-infrastructuur nergens meer past. Maar juist op het moment dat er nog iets te kiezen valt.

Van beperking naar ontwerpprincipe

Daar zit wat mij betreft ook een kans.

Schaarste dwingt ons namelijk om slimmer na te denken. Kunnen woningen met een lager energieprofiel worden ontwikkeld? Kunnen bedrijven energie slimmer gebruiken of met elkaar delen? Kunnen we warmte, elektriciteit, mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling eerder met elkaar verbinden? En kunnen we bij de inrichting van onze openbare ruimte nu al rekening houden met wat daar de komende tien of twintig jaar aan energie-infrastructuur bij moet komen?

Dan wordt energie geen probleem dat aan het einde van een project moet worden opgelost, maar één van de ontwerpprincipes waarmee je aan het begin rekening houdt. Dat vraagt niet altijd om ingewikkelde technische oplossingen. Het begint vooral met inzicht, samenwerking en de bereidheid om keuzes te maken.

We kunnen nu al beginnen

Wat ik daarbij belangrijk vind: we kunnen niet wachten tot het elektriciteitsnet overal is verzwaard of totdat alle landelijke kaders volledig duidelijk zijn. Daarvoor zijn de opgaven simpelweg te urgent.

Gemeenten, bedrijven en ontwikkelaars kunnen vandaag al stappen zetten. Door inzicht te krijgen in hun energiebehoefte. Door ontwikkelingen anders te faseren. Door functies slimmer te combineren. Door kritisch te kijken naar wat écht nodig is. En vooral door energie veel eerder onderdeel te maken van ruimtelijke en economische keuzes.

Want uiteindelijk is de vraag niet alleen: hoe krijgen we voldoende energie bij onze ontwikkelingen?

Van warmteprogramma’s en netbewust bouwen tot oplossingen voor bedrijven die tegen netcongestie aanlopen. En van energieplanologie tot de steeds grotere drukte van kabels en leidingen in onze openbare ruimte.

Het lijken verschillende vraagstukken. Maar uiteindelijk gaan ze wat mij betreft allemaal over dezelfde vraag: Het antwoord daarop begint niet bij techniek. Het begint bij het maken van keuzes!