Circulair ondernemen in de maakindustrie: hoeveel waarde verdwijnt er uit jouw productieproces?

Hoeveel materiaal koop je in dat nooit je product bereikt?

Materiaalverlies kost vaak op meerdere plekken geld. Je betaalt voor de inkoop, gebruikt energie en capaciteit om het te verwerken en betaalt vervolgens opnieuw voor afvoer of verwerking. Denk aan snijverlies, productie-uitval, afgekeurde onderdelen, overtollig verpakkingsmateriaal of materiaal dat structureel overblijft.

De interessante vraag is daarom niet alleen: Wat kost onze afvalstroom? Maar vooral: Waarom kopen we materiaal in dat uiteindelijk niet in ons product terechtkomt?

Misschien kan een kleine aanpassing in het ontwerp het materiaalgebruik verminderen. Misschien kan restmateriaal opnieuw worden ingezet. Of blijkt dat een onderdeel zwaarder, dikker of groter wordt geproduceerd dan functioneel nodig is. Minder materiaalverlies betekent dan niet alleen minder afval, maar ook minder inkoop, verwerking en kosten.

Hoe afhankelijk ben je van leveranciers en materialen?

Ook leveringszekerheid is steeds belangrijker. Als één materiaal, onderdeel of leverancier wegvalt, kan dat direct gevolgen hebben voor je productie. De eerste reactie is vaak logisch: zoeken naar een andere leverancier. Maar kijk eens verder dan dat.

Hebben we dit materiaal in deze vorm nodig? Zijn er alternatieven beschikbaar? Kunnen onderdelen langer worden gebruikt of opnieuw worden ingezet? En kunnen we een product zo ontwerpen dat we minder afhankelijk zijn van één materiaal of leverancier?

Daarvoor moet je eerst weten welke materialen door je productieproces en keten lopen, waar ze vandaan komen en waar de belangrijkste afhankelijkheden zitten. Met dat inzicht kun je niet alleen reageren op een tekort van vandaag, maar ook structurele risico’s verkleinen.

Wat levert je reststroom eigenlijk nog op?

Veel maakbedrijven hebben reststromen die al jaren dezelfde route volgen. Metaalresten gaan naar de verwerker, verpakkingsmateriaal wordt afgevoerd en afgekeurde producten verdwijnen uit het proces. Dat hoeft niet per se verkeerd te zijn, maar het is wel de moeite waard om regelmatig te bekijken of daar nog waarde verloren gaat.

Kan het materiaal opnieuw in het eigen productieproces worden gebruikt? Heeft een ander bedrijf er iets aan? Is een hoogwaardige toepassing mogelijk? Soms zit de grootste winst ergens anders: voorkomen dat de reststroom überhaupt ontstaat. Een kilo restmateriaal beter verkopen kan interessant zijn. Een kilo materiaal helemaal niet hoeven inkopen is vaak nog interessanter.

Welke informatie vraagt je klant straks van je?

Ook klanten willen steeds vaker weten wat er in een product zit, waar materialen vandaan komen en welke impact een product heeft. Wat nu nog een duurzaamheidsvraag lijkt, kan daarmee steeds meer onderdeel worden van productinformatie, aanbestedingen, inkoopvoorwaarden en leveranciersbeoordelingen.

Wanneer je inzicht hebt in je materiaalstromen, productsamenstelling en keten, kun je zulke vragen sneller beantwoorden. En nog belangrijker: je kunt die informatie gebruiken om zelf betere keuzes te maken. Welke materialen zijn kostbaar? Waar zitten risico’s? Welke grondstoffen kun je vervangen? Waar kun je materiaal besparen? En bij welke producten liggen kansen om waarde langer te behouden?

Inzicht in materialen is daarmee niet alleen nodig om te rapporteren. Het wordt een middel om op je bedrijfsvoering te sturen.

Waar levert een andere keuze daadwerkelijk iets op?

Je hoeft niet ieder materiaal, iedere machine en iedere reststroom onder een vergrootglas te leggen. Dat zou circulariteit onnodig groot maken. Interessanter is om te kijken naar de plekken waar een andere keuze daadwerkelijk effect heeft op:

• Materiaal- en productiekosten;
• Afval- en verwerkingskosten;
• Afhankelijkheid van leveranciers en grondstoffen;
• Leveringszekerheid;
• Eisen van klanten en toekomstige wetgeving;
• De waarde en levensduur van producten;
• Nieuwe toepassingen voor materialen en reststromen.

Soms is de uitkomst dat je iets moet veranderen, soms blijkt juist dat de huidige werkwijze prima is. Het belangrijkste is dat je die keuze bewust maakt en dat je inzichten hebt om die keuzes te kunnen maken. Van onbewust circulair naar bewust circulair!

Begin bij het bedrijfsprobleem, niet bij circulariteit

Dat is ook hoe wij bij bind naar circulariteit kijken. We beginnen niet met de vraag welke circulaire maatregelen een bedrijf allemaal zou kunnen nemen. We beginnen bij wat er nu speelt en het geven van inzichten Waar lopen kosten op? Waar gaat materiaal verloren? Waar zitten afhankelijkheden? Welke vragen stellen klanten? Waar ontstaan risico’s en waar liggen kansen?

Vervolgens brengen we de relevante materiaalstromen, keten en afhankelijkheden in beeld. Vanuit dat inzicht kijken we waar een andere keuze daadwerkelijk waarde kan opleveren. Dat kan betekenen dat je kosten verlaagt, bestaande waarde beter behoudt, nieuwe omzetmogelijkheden ontdekt of bedrijfsrisico’s verkleint. Niet circulair om het circulair zijn, maar slimmer omgaan met materialen, kosten en afhankelijkheden.

Zo wordt circulariteit geen extra dossier naast je bedrijfsvoering, maar een manier om die bedrijfsvoering sterker en toekomstbestendiger te maken.