GACS-verplichting 2026: voldoe aan de wet en bespaar tot 30% op energiekosten

De regels voor energiebeheer in gebouwen worden strenger. Heeft jouw gebouw een groot verwarmings- of koelsysteem? Dan moet je mogelijk actie ondernemen.

Vanaf 29 mei 2026 treedt de eerste tranche van de Europese EPBD IV-richtlijn in werking. Dit heeft directe gevolgen voor vastgoedeigenaren, woningcorporaties en vastgoedbeheerders. Eén van de meest concrete verplichtingen is de invoering van een gebouwautomatiserings- en controlesysteem, oftewel GACS.

Voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningssysteem boven de 290 kW wordt zo’n systeem verplicht. Dat klinkt misschien als iets voor grote gebouwen, maar middelgrote gebouwen vallen hier sneller onder dan vaak wordt gedacht.

EPBD IV: een nieuwe golf aan verplichtingen

De EPBD IV is een belangrijke herziening van de Europese energieprestatieregels voor gebouwen. Het doel is duidelijk: een volledig emissievrije gebouwvoorraad in 2050.

De verplichtingen worden stap voor stap ingevoerd, maar de eerste deadline ligt al op 29 mei 2026. Wachten tot het laatste moment is daarom risicovol.

Wat is een GACS?

Een GACS is eigenlijk het slimme regelbrein van een gebouw.

Het systeem kijkt continu hoe verwarmings-, koel- en ventilatie-installaties presteren. Het meet het energieverbruik, signaleert afwijkingen en helpt installaties slimmer aan te sturen. Zo wordt zichtbaar waar energie wordt verspild en waar direct kan worden bijgestuurd.

Een GACS combineert functies van een gebouwbeheersysteem, een energiemanagementsysteem en slimme gebouwbesturing. Denk aan monitoring, analyse, automatische optimalisatie en signalering van storingen of rendementsverlies.

Voor wie geldt de GACS-verplichting?

De verplichting geldt voor alle niet-residentiële utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelsysteem boven de vermogensgrens van 290 kW.

Vanaf 2030 wordt die grens verlaagd naar 70 kW. Daardoor vallen straks ook veel kleinere gebouwen onder de verplichting.

Let op: het gaat om het totale vermogen van installaties. Drie HR-ketels van elk 98 kW in cascadeopstelling komen samen al uit op 294 kW. In dat geval kan een gebouw dus al GACS-plichtig zijn.

Aan welke eisen moet een GACS voldoen?

Een GACS moet meer doen dan alleen energieverbruik registreren. Het systeem moet het energieverbruik continu monitoren, analyseren en waar nodig bijsturen.

Ook moet het de energie-efficiëntie bewaken, rendementsverliezen signaleren en kunnen communiceren met andere technische installaties, ongeacht merk of leverancier.

De eisen zijn vastgelegd in de NEN-EN-ISO 52120-norm. Deze norm werkt met efficiëntieklassen A tot en met D. Voor bestaande bouw geldt vanaf 2026 minimaal klasse C.

En wat als je niet voldoet? Vanaf 2026 kan de toezichthouder handhaven. Bovendien raken installateurs en leveranciers richting de deadline volgepland. Uitstel leidt direct tot hogere kosten en minder ruimte voor maatwerk.

GACS als kans

De GACS-verplichting is niet alleen een wettelijke verplichting. Het is ook een kans om energie te besparen.

Ongeveer 70% van de klimaatinstallaties in Nederlandse gebouwen staan niet optimaal afgesteld. Daardoor verbruiken gebouwen vaak meer energie dan nodig is. Een goed ingericht GACS maakt dit inzichtelijk en helpt om gericht bij te sturen.

Dat kan leiden tot lagere energiekosten, minder storingen, beter comfort en een hogere vastgoedwaarde.

Waar begin je?

Begin met een portefeuillescan: welke gebouwen zijn GACS-plichtig per 2026 en welke per 2030? Beoordeel daarna of jouw huidige GBS of EMS voldoet aan de NEN-EN-ISO 52120-norm en minimaal klasse C haalt. Stel bestaande installaties waar mogelijk direct beter in en maak een actieplan met heldere stappen en afstemming met je installateur.

Weet je niet waar te beginnen? Of ontbreekt de tijd om zelf uit te zoeken welke gebouwen onder de GACS-verplichting vallen?

Wij helpen je stap voor stap. Van het in kaart brengen van jouw portefeuille en het beoordelen van het huidige gebouwbeheersysteem tot een concreet actieplan richting GACS-compliant vastgoed. Daarbij kijken we ook naar de samenhang met je MJOP, verduurzamingsplannen en bredere EPBD IV-verplichtingen. Zo voorkom je dubbele investeringen, voldoe je op tijd aan de wet én benut je direct de kans om energie te besparen.

Wil je weten of jouw portefeuille GACS-compliant is? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.